σημαίνον και σημαινόμενο

Μου ήρθε πρόσφατα ένα γράμμα, το οποίο είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον, κυρίως γιατί είναι κάτι που σκέφτομαι χρόνια τώρα. Αναφερόταν στην ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας, σε αντιπαράθεση με τις υπόλοιπες γλώσσες. Και αυτό όχι, γιατί το είπε ο Λιακόπουλος ή γιατί έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή είμαστε/θεωρούμαστε/πιστεύουμε ότι είμαστε Έλληνες. Αλλά γιατί, κατά την προσωπική μου γνώμη, έχει μεγάλη σημασία να κατανοήσουμε το πόσο σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα έχουμε που μιλάμε αυτή τη γλώσσα, κυρίως δε, όταν την μιλάμε σωστά.
Η διαφορά λοιπόν στην οποία αναφερόταν το γράμμα είναι ότι η ελληνική γλώσσα έχει σημαντική αιτιώδη σχέση ανάμεσα στη λέξη και το πράγμα, στο σημαίνον (λέξη) και το σημαινόμενο (στην έννοια, την ιδέα και την κατάσταση που εκφράζει η λέξη). Έτσι η λέξη ενθουσιασμός προέρχεται από τις λέξεις εν+θεώ, η γεωμετρία από το γέω+μετρώ, το ποτήρι προέρχεται από το ρήμα πίνω κοκ. Αναντίστοιχα, σε άλλες γλώσσες οι λέξεις εκφράζουν κάτι που απλά συμφωνήθηκε. Για τα αγγλικά η λέξη geometry είναι ετυμολογικά κενό γράμμα.
Παράλληλα δύσκολα άλλες γλώσσες έχουν τη δυνατότητα να βρίσκουν δικές τους λέξεις για να περιγράψουν ένα νέο σημαινόμενο (ίντερνετ, αλλά και διαδίκτυο).
Θα προσέθετα ότι είναι ενδιαφέρουσες οι ελληνικές λέξεις που ηχούν όπως το σημαινόμενο. Έτσι στη λέξη χάος, το στόμα σου ανοίγει για να περιγράψει αυτό που θεωρούμε, οι περισσότεροι, ως χάος. Οι λέξεις ροή, ρυάκι, ρέμα, λόγω του ρ έχουν έντονη την αίσθηση της κίνησης του νερού.
Θεωρούν ορισμένοι ότι οδηγούμαστε σε μία lingua franca (τα αγγλικά) που θα αντικαταστήσει τις υπόλοιπες γλώσσες. Οι «οπαδοί» αυτής της κατεύθυνσης υποστηρίζουν ότι και η ελληνική και τα λατινικά ήταν κάποτε linguas francas και τώρα ήρθε η ώρα της αγγλικής, ειδικά μάλιστα λόγω της σύνδεσής της με την τεχνολογία, την πληροφορία και το ίντερνετ. Οι «πολέμιοι» ισχυρίζονται ότι τέτοια μοντέλα δεν ευσταθούν σε καθεστώτα γνήσιας παγκοσμιοποίησης και ενός μεταμοντέρνου περιβάλλοντος.
Είμαι υπέρ και των δύο απόψεων: στις μέρες μας είναι εξαιρετικά χρήσιμη μία lingua franca, με την οποία να μπορεί εύκολα να συνεννοείται ένας βούλγαρος με ένα έλληνα. Αλλά είναι επίσης χρήσιμο να κρατήσει ο καθείς τη δική του γλώσσα, χωρίς αλλοιώσεις σε βαθμό κακοποίησης, με πάλη για εξέλιξη χωρίς απλοποίηση, με ένα ταπεινό πατριωτισμό...τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική (αρχή άξιον εστί)...
Πρόσφατα μιλούσα με μία φίλη στο msn. Έγραφα στα ελληνικά με ελληνικούς χαρακτήρες και την πείραζα για το ότι έγραφε στα ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες, όντας μάλιστα στην Αγγλία...αλλά πως μας φαίνεται ένα ελληνικό κείμενο με λατινικούς χαρακτήρες; Και πώς, αν έστω συμφωνήσουμε να χρησιμοποιούμε λατινικούς χαρακτήρες, θα φτάσουμε σε μία ομόφωνη απόφαση για τη νέα γραφή;...tha einai h tha ine? O anthropos I o anthrwpos? Grapho h grafo? Ellhnikos, ellinikos i elinikos? Toyrkos, tourkos i turkos? Μήπως, το να αρχίσει να μας φαίνεται αγγαρεία να γράφουμε και να μιλάμε σωστά, είναι ένα δείγμα ότι απαρνούσαστε την πάλη μας να περιγράψουμε το σημαινόμενο με το σημαίνον; Μήπως το να δώσουμε χώρο στο «ο,τιδήποτε» είναι ένα πρώτο δείγμα της επικράτησης μίας ιδιωτο-κρατίας, ή άλλως ηλιθιοκρατίας; Ξανά ο Ελύτης μας συμβουλεύει...ένα το χελιδόνι και η άνοιξη ακριβή, για να γυρίσει ο Ήλιος, θέλει δουλειά πολύ...