ΠΜ

Βέβαια, κι επιδίδομαι σε τούτη τη δημοσίευση επειδή πάνω απ' όλα θέλω να κατευνάσω εμένα. Καμιά φορά και κατ΄εξαίρεση έχουμε χρέος που κείται πέρα από το στενό μας υποκείμενο, να μοιραστούμε με απλότητα μερικές σκέψεις. Δε λέω, ο σολιψισμός είναι μια πολύ ταχτοποιημένη υπόθεση αλλά πολύ βαρετή για να την κάνεις ηθική φιλοσοφία. Αν και εφόσον σου επιτρέψει κάτι τέτοιο.

Η τύχη με έφερε να έχω διαβάσει τη "μητέρα του σκύλου" πριν γνωρίσω τον Μάτεσι. Η είσοδός του στο καφενείο εκείνο το μεσημέρι του Σαββάτου, μετά από τις πρώτες ανάκατες σκέψεις, με έφερε σε ένα γνώριμο τοπίο: αυτοί που κάποτε βρίσκονταν στη φαντασία μας μόνο ως πρόσωπα μυθικά, λίγο απρόσιτα, που βρίσκονταν περισσότερο με μια ιδιότητά τους παρά με την ίδια τους την πραγματικότητα (η συγγραφέα του τάδε βιβλίου, ο άλλος του δείνα), έσπαγαν στο εδώ και το τώρα, έπαιρναν υπόσταση. Θυμήθηκα πάλι την εξίσου τυχαία γνωριμία μου με τη Ζωγράφου στο υποκατάστημα της τράπεζας όπου δούλευε ο πατέρας μου.

Είναι πολύ γλυκιά η απομυθοποίηση όταν υποκαθίσται από έναν άνθρωπο αληθινό. Και ο Μάτεσις ήταν πραγματικός άνθρωπος, με έμφαση στο πραγματικός. Δεν άργησα να του μιλήσω, γνωριστήκαμε εύκολα. Καθόλου δε θυμάμαι πώς κύλησε η κουβέντα αλλά σίγουρα θυμάμαι να θέλει να μου προσφέρει μερικά από τα βιβλία του. Προτιμώ πολύ περισσότερο τους ανθρώπους που κάνουν ό,τι λένε. Θαυμάζω ακόμα πιο πολύ αυτούς που δεν λένε ό,τι κάνουν. Την επόμενη εβδομάδα ήρθε στο ίδιο καφενείο με έναν κίτρινο φάκελο αλληλογραφίας. Μέσα είχε τρία βιβλία του, όλα με μια διαφορετική αφιέρωση, για μένα.

Ήταν μεγάλη η χαρά που ένιωσα. Και επειδή με επέλεξε (ίσως και να τον εξώθησα - ποιος ξέρει;) και γιατί τήρησε την υπόσχεσή του. Η αξία του λόγου κατρακυλά συνεχώς από τότε που φύγαμε απ' τα χωριά μας κι ήρθαμε να μυρίσουμε τον Stadtluft, να νιωσουμε frei.

Τα βιβλία τα διάβασα με μια ενδόμυχη ελπίδα να τον ξαναδώ και να μιλήσουμε γι αυτά. Αδυνατώ να σκεφτώ καλύτερο τρόπο να γνωρίσεις ένα έργο τέχνης ή λόγου. Αν διαιρέσουμε την ιστορία του έργου σε τρία μέρη, την επιτέλεση, τη δημοσίευση και την κριτική, τότε η επαφή με τον δημιουργό είναι το απόλυτο metadata του έργου. Γιατί ενώ βρίσκεσαι στο μέλλον του έργου, την περίοδο της κριτικής, μπορείς να μεταφερθείς στο χρόνο της επιτέλεσης μέσα από τα λόγια του άλλου. Δεν έγινε κάτι τέτοιο. Τελευταία φορά που τον είδα ήταν Ιούνιος του 2008 στην Πανεπιστημίου, ενώ περπατούσαμε έξω από το Νομισματικό Μουσείο.

Παύλος Μάτεσις:

Όταν φύγω, θα προτιμούσα να έχουν καεί όλα τα βιβλία μου. Με ενδιαφέρουν τα έργα μου όσο ζω εδώ. Όταν δεν θα υπάρχω, θα προτιμούσα να μην υπάρχουν, να καούν.

[...] για δες να μην το έχω επισημάνει

πως η Ασκληπιού ήταν λιμάνι [...] 

Για τους πουλημένους
Βόλι δε χαλάμε
Με πέτρες και κοτρόνια
Τους πετροβολάμε

Ο άνδρας είναι άρχοντας
αγάπα τον και μη ρωτάς
Όπου χορεύει ο έρωτας
εκεί νικιέται ο χάροντας

Από εδώ 

Massa Confusa

Τα πράγματα γύρω σου εκτυλίσσονται με απότομες αλλαγές. Το ίδιο συμβαίνει και γύρω από εμένα. Οι αποφάσεις που πριν μερικούς μήνες έμοιαζαν βέβαιες, τώρα αναθεωρούνται ως προς τη βεβαιότητά τους, ακόμα και ως προς τη ίδια τους τη λογική εγκυρότητα. Έχει αλλάξει το τι δικαιούσαι να σκεφτείς με άλλα λόγια. Έτσι, θυμήθηκα ένα ξεχασμένο βιβλίο ποίησης και μια φοιτητική εργασία. Για κάποιο λόγο, έχω την πίστη ότι θα μπορέσω να τα βάλω σε διάλογο μέχρι το τέλος αυτού του ποστ.

Σε ένα καλάθι συνοικιακού βιβλιοπωλείου, πριν πολλά χρόνια, ίσως 15, βρήκα ένα πάμφθηνο βιβλίο με ένα δυνατό εξώφυλλο που μου τράβηξε το βλέμμα. Ζήτησα λεφτά από τον πατέρα μου και το πήρα για μερικές δραχμές. Το περιεχόμενο δεν έφτασε στο επίπεδο που θα με ικανοποιούσε, το εξώφυλλο παρέμενε πολύ ωραιότερο. Το ίδιο ωραίο όσο και το οπισθόφυλλο.

Η πρόσφατη αναζήτηση στο διαδίκτυο μου έδωσε μόνο μια αναφορά για το βιβλίο στη λίστα του old-books.gr. Ο ίδιος ο εκδοτικός οίκος Ερμείας, δεν το αναφέρει καν. "Πολύ μπέρδεμα" σκέφτηκα, "σαν τον τίτλο".

Massa Confusa.

Το πρώτο ποίημα με τίτλο Πορτραίτο Ιδιοκτησίας ξεκινάει ως εξής :

"Το έμβρυο ταξιδεύει
στον ωκεανό με αναμονή
ρουφώντας μίσος [...]"

Το μεγαλύτερο μέρος των ποιημάτων είναι ελάσσονος αισθητικής σημασίας για μένα. Ξεχωρίζουν μερικές φράσεις, εικόνες που μπορούν να διαλεχτούν μία μία. Αυτή η εκκίνηση όμως με άγγιζε από μικρό. Γιατί;

Προσπαθώντας να αυτο-ψυχαναλυθώ, στο δημόσιο τούτο χώρο, θα έλεγα ότι νιώθω οικείος με την έννοια του χρόνου που δηλώνουν οι λέξεις "ταξιδεύει" και "αναμονή". Η οικειότητα αυτή δίνει στην σκέψη μου την ελευθερία να αποφασίσει, για τα ερωτήματα που η ίδια θέτει, αργότερα. Χωρίς πίεση, λοιπόν, μπορώ να αναμετρηθώ με τον εαυτό μου. Περιέργως, ακόμα κι αν βρίσκομαι στην καρδιά της Massa Confusa.

"Το έμβρυο" είναι ένα ιδιάζον αντικείμενο του κόσμου αυτού. Εννοιολογείται περισσότερο για τη δυναμική του, για τη μελλοντική του πορεία (το γίγνεσθαι με αριστοτελική ορολογία) παρά για την παρούσα του μορφή. Ένα έμβρυο είναι περισσότερο το παρελθόν ενός μέλλοντος που έρχεται παρά το αντίστροφο. Δεν έχει ιστορία, αλλά έχει δυνατότητα ιστορίας. Δεν έχει παρελθόν, αλλά τη δυνατότητα δημιουργίας του. Έχει, με άλλα λόγια, όλο τον χρόνο μπροστά του για να υπάρξει που σημαίνει να αποφασίσει, για να το συνδέσω με το παραπάνω. Αφού η κάθε στιγμή στη ζωή που του χαρίστηκε (ή που την κέρδισε αν είστε δαρβινιστές) σημαίνει λήψη αποφάσεων.

Για να συμμαζέψω τα παραπάνω: Εγώ και το έμβρυο ταυτιζόμαστε ως προς το ότι διαθέτουμε την πολυτέλεια να λάβουμε τις αποφάσεις μας αργότερα. Πόσο αργότερα, εύλογα αναρωτιέται κανείς. Αφού κατά το απόσπασμα η διαδικασία της αναμονής γίνεται  ρουφώντας, η απλή σκέψη μάς οδηγεί σε ένα όριο. Δεν μπορώ να ρουφήξω περισσότερο από όσο μπορεί να χωρέσει εντός μου. Αυτό είναι το όριό μου, το εκάστοτε σώμα μου, ο εκάστοτε χώρος που περικλείεται από εμένα, που με διαχωρίζει από το υπόλοιπο λακανικό (να με συγχωρέσουν οι γνώστες) Άλλο. Είτε είμαι έμβρυο, είτε είμαι πρόσωπο, είτε είμαι πλήθος, διαθέτω ένα σημείο βρασμού, ένα σημείο θραύσης, ένα όριο στο αυτόνομο αργότερα που χαρίζω στον εαυτό μου.

Κλικ για να δεις πώς το θέτει η Μις Πίγκυ.

Δεύτερο συμμάζεμα: Εγώ και το έμβρυο ταυτιζόμαστε ως προς το ότι διαθέτουμε την πολυτέλεια να λάβουμε τις αποφάσεις μας αργότερα, μέχρι όμως ενός συγκεκριμένου σημείου, από το οποίο κι έπειτα αναγκαζόμαστε να λάβουμε μια απόφαση.

Δε θα ασχοληθώ με τις λέξεις ωκεανός και μίσος προς το παρόν. Έχουμε μιλήσει για όλες τις υπόλοιπες αν ρίξεις μια ματιά (έμβρυο, ταξιδεύει, αναμονή, ρουφώντας).

Ας κάνουμε ένα άλμα στη φοιτητική εργασία. Αφορούσε ένα σπουδαίο έργο του Walter Benjamin που λέγεται Θέσεις για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας και γράφτηκε το 1940 στην τερατώδη σκιά που άπλωνε ο φασισμός στην Ευρώπη. Αποτελεί το κύκνειο άσμα του Μπένγιαμιν και αξίζει να διαβαστεί από όλους, ακόμα και ως λογοτεχνικό έργο.

Η δική μου ανάγνωση με έφερε αντιμέτωπο με ένα τεράστιο δίλημμα που αντιμετώπιζα από μικρός. Το ερώτημα που ανέμενε (δες παραπάνω: αναμονή) ήταν το πόση βία.  Είχα ξεμπερδέψει νωρίτερα με το ερώτημα βία ή όχι βία, αλλά με βασάνιζε το πόση. Και όταν λέω "είχα ξεμπερδέψει" δεν εννοώ ότι είχα ασκήσει βία σε συνανθρώπους μου οπότε είχα το βάπτισμα του πυρός. Εννοώ ότι είχα δικαιολογήσει με όρους ηθικής τάξης τη χρήση της.

Εξάλλου, αν το καλοσκεφτείς κι εσύ, είναι το πρόταγμα που δικαιολογεί τη χρήση και σχεδόν ποτέ δεν παρουσιάζεται η βία στη ζωή μας ως αυτοσκοπός. Εννοώ ότι αν ο στόχος επιτευχθεί, ο βιαστής παύει να τη μετέρχεται. Η βία για τη βία (πόσο έχει φορεθεί η φράση) εμφανίζεται σπάνια και αποτελεί για μένα πεδίο της ψυχιατρικής, ειδικά αν προκαλεί ανεπιθύμητο πόνο στον άλλο.

Πίσω στο δίλημμα, λοιπόν, που μου ανέσυρε το κείμενο. Έπρεπε πια να αποφασίσω πόση βία. Και το κείμενο αυτό, γραμμένο από έναν σημαντικό στοχαστή, μου έδωσε κάποιες απαντήσεις. Το λάθος που κάναμε (το έμβρυο και εγώ) ήταν ότι κοιτούσαμε αποκλειστικά  προς το μέλλον. Η ανάγνωση μού φανέρωσε ότι ο ιστορικός χρόνος διαχέεται και προς τις δύο κατευθύνσεις ισότροπα και ότι αν θέλω να είμαι δίκαιος (ηθική τάξη) θα πρέπει να αλληθωρίζω υγιώς προς τις δύο άκρες του Χρόνου. Τη μία που εκτείνεται προς το Παρελθόν και τη γνωρίζω από την ιστορική επιστήμη, και την άλλη που εκτείνεται προς το Μέλλον και την παράγει η φαντασία μου. Αυτή η ιστορικιστική στροφή στην ανάγνωση της ιστορίας, αποτέλεσε ένα πλήγμα στην πρωτοκαθεδρία της προόδου ως τη μόνη ορθή φιλοσοφικά θεώρησή της. Η εργασία, σχετικά με αυτό, ανέφερε:

"Η τυφλή πίστη στην πρόοδο και η νεωτερική ανάγνωση της ιστορίας που υποκλίνεται σε αυτήν, αποτελεί κατά τον Benjamin το εργαλείο της κυρίαρχης τάξης ώστε να αφομοιώσει το παρελθόν του πλήθους υπέρ της δικής της αφήγησης."

Αλλά, εύλογα, συμπέρανα ότι αν η βία πηγάζει από ένα πρόταγμα του μέλλοντος, δε γλιτώνει από τον προοδευτισμό που αμφισβητεί. Αντίθετα, η βία πρέπει να πηγάζει από ένα πρόταγμα του παρελθόντος, όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται αυτό εξ αρχής. Η λέξη κλειδί που χρησιμοποιεί ο Μπένγιαμιν είναι η αναμνημόνευση, δανεισμένη από τη θεολογική ορολογία της εβραϊκής θρησκείας. Η αναμνημόνευση (remembrance) στις Θέσεις είναι η επαναληπτική μνεία όλων των περασμένων γενεών αθροιστικά που υπήρξαν στο κάτω μέρος του κοινωνικού σχίσματος, δηλαδή οι καταπιεσμένοι της Ιστορίας. Φανταστείτε το σαν ένα συλλογικό μνημόσυνο που τελούμε για τους συγγενείς μας στο νεκροταφείο, χωρίς άλλο διαχωρισμό ανάμεσά τους, παρά μόνο ότι αυτοί είναι νεκροί ενώ εμείς όχι. Το όριο της αναμνημόνευσης είναι η επιδιόρθωση (Tikkun στα εβραϊκά) του Κόσμου ως όλον, δηλαδή, σε πολιτικούς όρους, η αποκατάσταση του παρελθόντος και της Ιστορίας από την σκοπιά των καταπιεσμένων.

 Μέχρι εδώ έχουμε και λέμε: Έχουμε φτάσει στο σημείο που πρέπει να λάβουμε μια απόφαση για το Μέλλον, ενώ "κοιτάμε" στο Παρελθόν. Την ίδια στιγμή επηρεαζόμαστε από τις συγκυρίες του Παρόντος που δεν μας επιτρέπουν άλλη αναβολή στη χρήση (κάποιας μορφής και κάποιας έντασης) βίας.

Ελπίζω να το λήξουμε στο update του ποστ γιατί το βλέπω να βαραίνει σιγά σιγά.

Συνέχεια του κειμένου

Στον αντίποδα ημών, που συμφωνήσαμε παραπάνω να μετέλθουμε μιας κάποιας βίας, υπάρχει η πλειοψηφία των υπόλοιπων πολιτικών υποκειμένων, του λαού (όπως λένε οι πολιτικοί του νεωτερισμού), της κοινής γνώμης (όπως λένε οι στατιστικολόγοι). Η ανάλυση του Μπένγιαμιν επιτίθεται στην κομφορμιστική ανάγνωση της ιστορίας ως τη μόνη έγκυρη. Δηλαδή σε αυτή ακριβώς την "ιστορία" που εφάπτονται οι ιδέες της πλειοψηφίας. Κατ' αυτόν, η επίπλαστη μοναδικότητα αυτής της οπτικής, οδηγεί τους ακολούθους της στην ακηδία. Η μελαγχολία του πεπρωμένου συντηρεί μια μόνιμη συνθηκολόγηση με τους ισχυρούς του κοινωνικού σχίσματος. Συντηρεί τη στάση της μη βίας στην πλειοψηφία. Αν χρησιμοποιήσω τη ρητορική των ημερών μας, θα έπρεπε να γράψω τη στάση των ίσων αποστάσεων. Η εμμονή τούτη στηρίζεται σε μια ιδέα για τον ιστορικό χρόνο σύμφωνα με την οποία οι περίοδοι καταπίεσης είναι ο κανόνας ενώ οι επαναστάσεις* είναι τα διαλείμματα, οι εξαιρέσεις. Η αναστροφή της ιστορικής εικόνας θα αναδείκνυε τις επαναστάσεις ως τον κανόνα και τις μακρές περιόδους κανονικότητας ως τις εξαιρέσεις. 

Η ανάληψη της εντόπιας και σύγχρονης πολιτικής ευθύνης του καθενός είναι ο τρόπος για να ανασταλεί (με πιθανότητα να αποτραπεί) η σταθερή πορεία της ανθρωπότητας προς τη βαρβαρότητα του καπιταλισμού. Και δεν είναι μόνο η ορατή βαρβαρότητα (οι σχέσεις εξαρτημένης εργασίας, η φυσική πείνα, η ψυχολογική ανασφάλεια, το trafficking, η βιομηχανική κατασκοπία, οι βασανισμοί καθεστώτων), είναι και η αόρατη βαρβαρότητα που ασκούμε εμείς, τώρα, προς στο Μέλλον. Άρνηση βίας στο Τώρα ισοδυναμεί με κατάφαση βίας στο Μέλλον. Έτσι, για μένα τουλάχιστον, διαλύονται οι ηθικές αναστολές της πεπατημένης των ίσων αποστάσεων. 

* Εδώ τις εννοώ μόνο ως θραύσματα/snapshots του Νέου Κόσμου, δηλαδή ενός κόσμου όπου οι  προβολές (projections) / κοινοί τόποι όλων των προταγμάτων που είχαν οι επαναστάσεις του παρελθόντος, ικανοποιούνται συλλήβδην. Ισότητα, Ελευθερία, Δικαιοσύνη και προσθέστε κατά βούληση.

Διάβασα:

"Το έμβρυο ταξιδεύει

στον ωκεανό με αναμονή

ρουφώντας μίσος [...]"

Κατάλαβα:

Κοιτώ πίσω μου και βλέπω την ιστορία να εκτείνεται προς το Παρελθόν.

Κοιτώ μπροστά μου και βλέπω την ιστορία να εκτείνεται προς το Μέλλον.

Κοιτάω μέσα μου Τώρα και συμπεραίνω ότι η αναμονή θα υπερισχύει πάντα όσο αρνούμαι να αναλάβω πρωτοβουλία.

Ανθολόγιον Ιστολόγιον

Έκδοση: thinking
Εικονογράφηση εξωφύλλου: Πανδώρα Γιαμαλίδου

Η ψηφιακή έκδοση με τίτλο “Ανθολόγιον Ιστολόγιον” είναι μια συγκεντρωτική έκδοση ενός αντιπροσωπευτικού αριθμού posts από μια ομάδα bloggers που προσκλήθηκαν να συμμετέχουν με βάση τα υποκειμενικά κριτήρια της εκτίμησης και αγάπης μας για τα κείμενα τους. Τα 91 κείμενα που αποτελούν τη συλλογή έχουν γραφτεί από το μακρινό 2002 μέχρι και τα τέλη του 2011. Πιστεύοντας στη δύναμη του περιεχομένου και στη ανάγκη πειραματισμού στην οργάνωση, σύνθεση και μετατροπή του, παρουσιάζουμε μια συλλογή από κείμενα που σε καμία περίπτωση δεν αντιπροσωπεύουν  το σύνολο της ελληνικής μπλογκόσφαιρας, αλλά καταγράφουν συστηματικά, με συνέπεια και μέσα από την υποκειμενική ματιά των συντακτών τους, την εποχή μας και τα χαρακτηριστικά της, σαν ζωντανές ιστορικές πηγές.

Ευχαριστούμε θερμά και με πολύ αγάπη τους bloggers (Vlemma, Vita Moderna, Ou Ming, Old Boy, Niemandsrose, To Vytio, Sraosha) που παραχώρησαν ευγενικά τα κείμενα τους και συμμετείχαν στη διαδικασία της επιμέλειας και της επιλογής τους, αγκαλιάζοντας το πείραμα με ενδιαφέρον και κριτική σκέψη. Ευχαριστούμε ακόμη τον Contrabbando, φιλόλογο, “χαμένο ποιητή” και αγαπημένο φίλο που επιμελήθηκε την εισαγωγή. Όλες οι επιλογές των κειμένων στην παρούσα έκδοση είναι το αποτέλεσμα της συλλογικής προσπάθειας τους μέσα από μια διαδικασία ανοικτής μεταξύ τους ψηφοφορίας. Τα κείμενα εμπεριέχουν τις απόψεις, τους προβληματισμούς, τα λάθη και τα πάθη των συντακτών τους και ακριβώς για αυτούς τους λόγους, αποτελούν μια πολύ ζωντανή καταγραφή της ιστορικότητας της εποχής μας μέσα από τη διεισδυτική ματιά τους.

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ ΑΠΟ ΕΔΩ

Το ebook “Ανθολόγιον Ιστολόγιον” διατίθεται δωρεάν με άδεια χρήσης Creative Commons σε αρχεία .epub και .mobi. Τα αρχεία .epub μπορεί να τα διαβάσει κανείς τόσο σε φορητές συσκευές (π.χ. τηλέφωνα, tablets) που έχουν εφαρμογή ανάγνωσης (e-reader), όπως για παράδειγμα την iBooks (iPhone, iPad) ή την Aldiko (Android).  Όσοι διαθέτετε συσκευή Kindle ή την εφαρμογή ανάγνωσης Κindle πρέπει να κατεβάσετε το αρχείο .mobi.  Για όσους επιθυμούν να διαβάσουν το ebook σε laptop ή desktop είναι απαραίτητη μια εφαρμογή ανάγνωσης όπως π.χ. η δωρέαν εφαρμογή Calibre – υπάρχουν πολλές δωρεάν εφαρμογές για κάθε τύπο λειτουργικού συστήματος. Το αμέσως επόμενο διάστημα το ebook θα διατίθεται και σε αρχείο .pdf.

Άνω Μέρος

Τόση αγριάδα αυτός ο τόπος
Αλλά θυμό δεν ξέρει να κρατά.

Σφιχτή η παλαμιά απ' τη δουλειά,
Κορμοί ελιάς σκάφτουν την πέτρα,
Αντικριστά το λιάτικο του Ψηλορείτη,
Αντικριστά κι η Ανατολή
Και το χαμόγελο βαθύ
Όπως οι αυλακιές στο ξεραμένο δέρμα.

Απλότητα και αρχοντιά,
Ευθύτητα και λεβεντιά,
Βγάζουνε χνώτα αυστηρότητας...σκληράδας,
Αλλά δεν είναι τα έμβια σκληρά...
Σκληρός και άγριος ο τόπος
Κι η πέτρα που θέλει τη γροθιά,
Για να γενεί χαλίκι...αμμούδι...σπόρος, βλαστός και τρύγος.

Σε τόση αγριάδα
Το δάκρυ κυλά στα εσώτερα...
Δε φαίνεται
Μα ακούγεται...
Στις χορδές του ίδρωτα
Και τον ανήσυχο αχό της προσμονής

Speak with Conviction

Αυτό το βιντεάκι, ξέρεις τώρα, μιλάει σε φάση, για την γλώσσα, με πιάνεις?, σε φάση πως η γλώσσα, ξέρεις? έχει μεταλλαχθεί, και πως σε φάση έχουν εισαχθεί ερωτηματικά σε φάση σε κάθε πρόταση που σε φάση τολμούμε να προφέρουμε?

Και με ένα πολύ αναπάντεχο τρόπο προσφέρει και μια απάντηση για τα γεγονότα της προηγούμενη εβδομάδας,...because contrary to the wisdom of the bumper sticker it is not enough these days to simply question authority. You got to speak with it too.