Σελίδες

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα bye-bye. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα bye-bye. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 28 Ιουνίου 2012

Oh, dasein

Αυτό το post ξεκινάει με πολλά υποψήφια θέματα ως περιεχόμενο. Είμαι ξανά σε περιβάλλον blogger, σα να φοράω τα καλά μου, ενώ ταυτόχρονα κυνηγάω μύγες γύρω από το φως και την οθόνη μου. Δε θα το αρνηθώ αν μου πει κάποιος ότι περισσότερο το γράφω από μια ανάγκη τελετουργίας παρά από μια ανάγκη να εκφράσω μια θέση, μια ανησυχία ή μια βεβαιότητα.

Στο "μέρος" λίγο νωρίτερα σκεφτόμουν το όφελος της φιλοσοφίας. Και το συνέκρινα με άλλες ενασχολήσεις που εμπλέκουν, σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι η ανάγνωση κειμένων, το σώμα. Στην περίπτωση που διακρίνουμε δύο οφέλη, ένα εσωτερικό που μόνο το υποκείμενο γνωρίζει, κι ένα εξωτερικό που κοινωνείται, η φιλοσοφία είναι σαφώς περισσότερο εσωτερική διαδικασία. Όμως, επειδή αυτό που είμαστε βγαίνει στην κοινωνική μας ζωή όπως βγαίνει και στο timeline μας, οι εσωτερικές ωφέλειες με κάποιο τρόπο διακτινίζονται προς τους γύρω μας. Άνθρωποι που είχαν να με δουν για καιρό, λόγω ταξιδιών στο εξωτερικό και άλλα τέτοια, μου λένε ότι δείχνω πιο ήρεμος. Εγώ μονάχος μου παρατηρώ ότι είμαι σαφώς πιο συγκρατημένος στις παρορμήσεις μου σε φιλικούς διαλόγους. Δίνω ευκολότερα τον χώρο στον άλλο να μιλήσει, ενώ την ώρα που τον ακούω προσπαθώ να πειστώ με καλή προαίρεση. Στους κύκλους μου, αλλά ακόμα πιο πολύ στον σκληρό πυρήνα του "μέσου νεοέλληνα", η λέξη φιλοσοφία είναι ταμπού. Αν επιχειρήσεις να μιλήσεις με τέτοιους όρους, η πρώτη τρολιά είναι συνήθως το αφελές ερώτημα τι είναι φιλοσοφία. 


Αφελές όχι γιατί το ερώτημα καθεαυτό είναι αφελές, αλλά γιατί ξεστομίζεται με τέτοιο τρόπο που ο ερωτών θεωρεί ήδη ότι έχει κερδίσει τη μάχη και μπορεί ελέυθερος κι ωραίος να σολάρει. Όμως το ίδιο το ερώτημα αποτελεί φιλοσοφικό ερώτημα κι επομένως ό,τι ακολουθεί, από την ρήση του και περά, εμπίπτει στη σφαίρα της φιλοσοφίας. Η πνευματική αυτή δραστηριότητα διαφέρει σε ένα πολύ σημαντικό σημείο από άλλες. Η Φυσική ή η Γεωπονία για παράδειγμα, είναι αναγκασμένες να ορίσουν το πεδίο τους αν θέλουν να λέγονται επιστήμες. Η ίδια η συγκρότηση του πλέγματος των επιστημονικών τους αντικειμένων και της επιστήμης καθεαυτή, συντελεί καίρια στον αυτοπροσδιορισμό της ως τέτοια. Στη φιλοσοφία όμως, το τι είναι η φιλοσοφία είναι ζήτημα άλλης τάξης από το τι είναι βιολογία. Η φιλοσοφία διερωτάται απ' την αρχή της γέννησής της περί της φύσης της και των δυνατοτήτων της. Και αν κάτι πρέπει να αναγνωρίσουμε σε αυτήν, είναι η γενναιοδωρία που δείχνει αφού ως και σήμερα διερωτάται δημόσια. 

Ο λόγος που η ενασχόληση με τη φιλοσοφία σε ηρεμεί αλλά δε σου φτιάχνει γραμμώσεις, ο λόγος που σου γυρνά απαλά το βλέμμα προς την αιωνιότητα αλλά δε σε κάνει βιρτουόζο στο τσέλο, είναι απλός: την απασχολούν έννοιες που έχουν να κάνουν με το όλον, το τίποτα, το πάντα, το ποτέ, την αναγκαιότητα, την ελευθερία, την ύπαρξη, την ουσία, κι άλλα τέτοια στρογγυλά. Δεν μπορεί να ασχοληθεί με το ενδεχομενικό, το περίπου, το ίσως. Άρα βάζει τη σκέψη σου στις ράγες της απολυτότητας. Η σιγουριά ότι έτσι είναι τα πράγματα (το έτσι μπορεί να σημαίνει: δεν ξέρω αλλά αυτό ισχύει) σου παρέχει μια αφήγηση που μπορείς εύκολα να την κάνεις ιδιωτική. Δε μας απασχολεί ποιος έχει δίκιο, γιατί η αλήθεια δεν υπάρχει με τους όρους που συνηθίζουμε να την εννοούμε, δηλαδή ως εξωτερική θέαση του κόσμου. Καβαλάς το άλογο μιας φιλοσοφικής θεώρησης και πας μια βόλτα. Βλέπεις αν σε χτυπαει στον καβάλο, αν σου πάει, και μετά αν θες, πηδάς στη ράχη κάποιου άλλου αλόγου. Υπάρχουν, λοιπόν, περίοδοι, που η σχέση σου με το άλογο είναι ικανοποιητική για τη βόλτα που έχεις επιλέξει. Σε μια τέτοια περίοδο αισθάνομαι ότι η ηρεμία αντικαθιστά το άγχος της ύπαρξης, το oh, dasein σου. Και η ηρεμία φέρνει σιωπή για ένα διάστημα και μετά πάλι απ' την αρχή στην περιπέτεια.

Ο πρώιμος Wittgenstein τελειώνει το Tractatus με το εξής: 
"Whereof one cannot speak, thereof one must be silent."
Ευτυχώς, έχω ακούσει ότι υπήρξε και ύστερος.

Πέμπτη 7 Ιανουαρίου 2010

Πολιτισμοί χωρίς πλοία...


Οι πολιτισμοί χωρίς πλοία είναι όπως τα παιδιά που οι γονείς τους
δεν έχουν ένα μεγάλο κρεβάτι που πάνω του να παίξουν.
Τα όνειρά τους τότε στερεύουν,
η κατασκοπεία αντικαθιστά την περιπέτεια
και η τερατώδης ασχήμια της αστυνομίας
την ηλιόλουστη ομορφιά των κουρσάρων

Βρήκα αυτό το απόσπασμα από τη δουλειά του Michel Foucault (Les Heterotopias 1966: info) στο κείμενο με τίτλο "Η ηλιόλουστη ομορφιά των κουρσάρων" του Δημήτρη Παπαλεξόπουλου που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του Konteiner.

Με την έννοια της ετεροτοπίας, ο Φουκώ περιγράφει όπως λέει τους "τελείως άλλους χώρους" (absolutely other spaces : Foucault 1966) και την αντιπαραθέτει στην έννοια της ουτοπίας λέγοντας πως ενώ η ουτοπία είναι ένας "τέλειος" αλλά μη υπαρκτός χώρος που υπάρχει μόνο στο φαντασιακό μιας κοινωνίας, ενός πολιτισμού ή ενός ανθρώπου, η ετεροτοπία αντίθετα είναι ένας χώρος υπαρκτός αλλά καθ' όλα άλλος και διαφορετικός από το στενό του περιβάλλον. Κατά τον Φουκώ η μελέτη των ετεροτοπιών μας βοηθάει στο να διαπραγματευτούμε και να αμφισβητήσουμε το χώρο στον οποίο ζούμε. Είναι αλήθεια πως η έννοια της ετεροτοπίας είναι αρκετά "ανοιχτή" και μπορεί να συμπεριλάβει πολλούς και διαφορετικούς χώρους. Αυτό την κάνει έτσι ένα όχι και τόσο αποτελεσματικό θεωρητικό εργαλείο, όμως προσφέρει σίγουρα "τροφή για σκέψη" πάνω στην έννοια του χώρου.

Στις σύγχρονες πόλεις ο χώρος και συγκεκριμένα ο δημόσιος χώρος είναι πια φανερό πως μετατρέπεται σε ένα ολοένα και πιο ολοκληρωτικά καθορισμένο και ελεγχόμενο τόπο στον οποίο οι συμπεριφορές μας οφείλουν να εμπίπτουν σε προκαθορισμένα και νόμιμα πλαίσια. Οι χώροι στις πόλεις στους οποίους μπορούν πια οι ομάδες και τα άτομα να έχουν μια "άλλη" συμπεριφορά, ίσως και μη-αποδεκτή από κάποιους, εξαφανίζονται με αυξανόμενη ταχύτητα και φτάνουμε έτσι στο διαστρεβλωμένο σημείο στο οποίο η μεγαλύτερη χωρική "ελευθερία" ταυτίζεται με τον σχεδόν απόλυτο περιορισμό στους τέσσερις ιδιωτικούς τοίχους.
Όμως αυτοί οι ιδιωτικοί χώροι αδυνατούν να στεγάσουν τα όνειρά μας...

Οι σύγχρονες ετεροτοπίες κατά κάποιο τρόπο χάνονται μέσα σε αυτό το χωρικό πλαίσιο και μετατρέπονται για πολλούς, σε ιδιάζουσες ουτοπίες. Χώρους που υπάρχουν μεν -έχουμε πάει- αλλά όσο αφορά τη ζωή στην πόλη είναι μακρινοί τόποι -ίσως "ελεύθερες" παραλίες των διακοπών ή συνοικιακά πάρκα της εφηβείας- που πια ή κατά το διάστημα της παραμονής μας στο αστικό πλαίσιο υπάρχουν μόνο στο φαντασιακό μας. Υπάρχουν μέσα μας και μας βοηθάνε να την παλέψουμε μέχρι να μπορέσουμε να ξαναπάμε "εκεί". Η καθημερινή αστική ζωή μας μετατρέπεται έτσι σε μεσοδιάστημα μεταξύ των τόπων στους οποίους κάποτε ζήσαμε και σε αυτούς τους μακρινούς που νιώθουμε ότι "ζούμε".

Τα πλοία των κουρσάρων, την εποχή που μπορούσαν να χαθούν στις απέραντες θάλασσες, ήταν ελεύθεροι χώροι εν κινήσει. Καθημερινοί χώροι που μετέφεραν ανθρώπους από μέρος σε μέρος και τροφοδοτούσαν τη φαντασία αυτών που μένανε πίσω με τις ιστορίες που φέρνανε οι ελεύθεροι αυτοί ταξιδευτές. Πλοία που εμφανίζονταν και εξαφανίζονταν, πλοία φαντάσματα που ταξίδευαν από γνωστούς σε άγνωστους τόπους, γεμάτους όνειρα και φαντασία.

Που είναι η περιπέτεια πια στην πόλη; Που είναι τα πλοία που μπορούν να μας μεταφέρουν σε άγνωστους τόπους, όταν κάθε εκατοστό αυτού του αστικού χώρου είναι πια γνωστό, καταγεγραμμένο και ελεγχόμενο; Μπορούμε να αναδείξουμε τις ετεροτοπίες των πόλεων μας χρησιμοποιώντας τες; Μπορούμε να βρούμε νέα πλοία που θα μας μεταφέρουν μακριά από την καθημερινότητα της πόλης παραμένοντας όμως μέσα σε αυτή την ίδια πόλη; Μπορούμε βρούμε τα μέσα και να τροφοδοτήσουμε τη φαντασία και τα όνειρά μας;

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2009

Αυτή κοιτάει τον τίτλο


Καμιά φορά, σπάνια -δε λέω- αλλά καμιά φορά, το να μπαίνεις στις τράπεζες ως πελάτης έχει και ευχάριστες εκπλήξεις. Με όλη μου την αγάπη και τους αγωνιστικούς χαιρετισμούς μου, για σένα, φτωχέ Προφήτη μας.

Όλα θα πάνε καλά, το υπόσχομαι.